Centrum voor
Religie en Recht
Centrum voor
Religie en Recht

In Trouw schreef Dico Baars een opinieartikel over teruggekeerde Syriëgangers (co-auteur). Dico is als medewerker verbonden aan het Centrum voor Religie en Recht. Hieronder is de tekst integraal overgenomen.

---

Wat te doen met mensen die terugkeren uit Syrië? En dan natuurlijk niet de journalisten, maar de mensen die zich hebben aangesloten bij de gewapende jihad. De Syriëgangers die terugkeren, vormen echt een gevaar voor de veiligheid van de Nederlandse samenleving. Dat vraagt om serieuze maatregelen.

Het CDA stelt voor om teruggekeerde Syriëgangers preventief op te sluiten en de VVD pleit zelfs, met steun van CDA en SGP, voor het strafbaar stellen van vrijwillig verblijf op door een terroristische organisatie gecontroleerd grondgebied. Dat laatste met omgekeerde bewijslast: iemand is schuldig, tot hij of zij het tegendeel bewezen heeft. Beide maatregelen mogen logisch klinken, ze zijn in strijd met fundamentele rechten van de mens en daarmee uiterst onwenselijk.

Verdacht

Het preventief opsluiten van mensen raakt direct een van de grondrechten die staan beschreven in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Wanneer iemand wordt gearresteerd, moet hij direct op de hoogte worden gebracht van waarvan hij wordt verdacht. Hiermee wordt voldaan aan een belangrijk recht, namelijk dat op berechting. Daardoor wordt voorkomen dat mensen zonder proces worden vastgehouden, oftewel dat mensen preventief worden opgesloten.

Natuurlijk moeten we niet naïef zijn: mensen die zich hebben aangesloten bij de gewapende jihad, zijn niet bij voorbaat vrij van verdenking. Daarom is het nu al mogelijk om deze terroristische verdachten 2 jaar en 90 dagen in voorlopige hechtenis te houden. Waar normaal ernstige bezwaren tegen een verdachte nodig zijn voor een voorlopige hechtenis, kun je verdachten van een terroristisch misdrijf al vastzetten op basis van een redelijke verdenking. Geheel terecht uiteraard. Maar dit gaat Zijlstra en Buma blijkbaar niet ver genoeg, die willen dat de bewijslast bij de verdachte komt te liggen.

Dat is natuurlijk de omgekeerde wereld. Het is een belangrijk uitgangspunt in het recht dat de bewijslast niet bij de verdachte ligt. Het strafbaar stellen van verblijf in een terroristisch gebied met daarbij een omgekeerde bewijslast botst dan ook met het principe dat iemand onschuldig is, tot het tegendeel bewezen wordt. De democratische rechtsstaat komt in het geding als de overheid niet meer handelt vanuit een basishouding van vertrouwen en veronderstelde onschuld, maar vanuit geïnstitutionaliseerd wantrouwen.

Minder vrijheid

In deze politieke discussie wordt vrijheid tegenover veiligheid gezet, waarbij minder vrijheid niet erg is als dat de veiligheid ten goede komt. In sommige gevallen kan het inderdaad gebeuren dat we (individuele) vrijheid moeten opschorten om de veiligheid van een groep te garanderen. Daarmee erkennen we dat veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn en een voorwaarde om als samenleving te kunnen functioneren. Natuurlijk kunnen er redenen zijn om het voorarrest te verlengen en iemand langer te ondervragen. Deze mogelijkheden zijn er echter al, in het licht van het strafrechtelijk proces, waarbij een (straf)rechter altijd toetst of een voorlopige hechtenis rechtmatig is.

De proefballonnetjes van Zijlstra, Buma en anderen zijn juridisch niet houdbaar. Het is onwenselijk om het strafrecht op deze manier in te vullen. De rechtsstaat komt daarmee op een scheve helling te staan. We moeten zorgvuldiger omgaan met de vraag wat we moeten doen met mensen die terugkeren uit Syrië. Onderzoek alle mogelijkheden, maar blijf binnen het strafrecht.

 


De Theologische Universiteit Kampen (TUK) heeft dr. C. (Leon) van den Broeke benoemd tot universitair docent kerkrecht. Dat meldt de universiteit van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt (GKV) vrijdagmiddag.

Leon van den Broeke (1966) studeerde economie en recht aan de heao en theologie aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, waar hij in 2005 promoveerde op het proefschrift ”Een geschiedenis van de classis. Classicale typen tussen idee en werkelijkheid (1571-2004)”.

Dr. Van den Broeke was predikant in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Hij doceert vanaf 2007 kerkrecht en sinds 2013 religie, recht en samenleving/kerkrecht aan de faculteit godgeleerdheid van de VU in Amsterdam. Daarnaast is hij sinds 2011 gastdocent aan de bijzondere faculteit kerkelijk recht van de Katholieke Universiteit Leuven (België). Van den Broeke heeft een groot aantal publicaties op zijn naam staan. Hij ontving diverse honours en is onder meer medehoofdredacteur van het Nederlands Tijdschrift Kerk en Recht en voorzitter van het Centrum voor Religie en Recht aan de VU.

„Van den Broeke is door zijn gereformeerde achtergrond, interesse in het kerkrecht van de afgescheidenen, confessionele opvattingen en familiebanden nauw verbonden met de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Nederlands Gereformeerde Kerken”, aldus het persbericht.

TUK-rector prof. dr. Roel Kuiper is blij met de nieuwe universitair docent. „Mooi dat een kerkrechtspecialist met een dergelijke staat van dienst zich zo met ons verbonden weet en wij zijn deskundigheid aan de Theologische Universiteit kunnen inzetten.” Volgens Kuiper staat Van den Broeke bekend om zijn vermogen studenten te interesseren voor verdere studie. „Nu het kerkelijk advieswerk dichter bij de kerken komt te liggen en onder meer via het Praktijkcentrum vorm krijgt, wil de TU Kampen inzetten op de academische ontwikkeling van het vakgebied kerkrecht om wetenschappelijke steun te kunnen geven aan de complexe praktijk van kerk-zijn vandaag.”

Van den Broeke is benoemd voor een periode van twee jaar voor 0,2 fte. Hij begint zijn werkzaamheden per 1 augustus.

(Bericht integraal overgenomen van het Reformatorisch Dagblad - klik hier)

Vrijdagmiddaglezing 15-04-2016Twee prikkelende bijdragen droegen afgelopen vrijdag, 15 april, bij aan een goed en stevig debat tijdens de Vrijdagmiddaglezing van het Centrum voor Religie en Recht van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het ging over het recente voorstel van D66 om de woorden ‘bij de gratie Gods’ uit de wetten te schrappen. Deze woorden zouden in strijd zijn met de scheiding van kerk en staat. Wetten beginnen steevast met de woorden: “Wij, Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden...”

Zowel de woorden van prof. mr. Jan-Willem Sap (Faculteit der Rechtsgeleerdheid VU) als van prof. dr. Ruard Ganzevoort (Faculteit der Godgeleerdheid VU, en senator Groen Links) mondden uit in een prachtig gesprek. Sap liet in zijn lezing getiteld ‘Dank aan God voor de vrijheid’ aan de hand van historische ontwikkelingen zien dat de woorden ‘bij de gratie Gods’ onderdeel vormen van onze identiteit. De democratie heeft volgens hem een extern referentiepunt nodig en begreep dat in een pluriforme samenleving niet iedereen dat in God vindt. Hij vroeg zich af of het natuurrecht daarvoor in de plaats kon komen. Hij refereerde daarbij aan de grote Nederlandse jurist Hugo de Groot (1583-1645). Als essentiële en bruikbare expressies van natuurrecht noemde Sap goede trouw en het nakomen van afspraken.

Aan het externe referentiepunt herkende Ganzevoort, zo begon hij zijn bijdrage ‘Religie als aanstootgevend relict. Hoe een neutrale overheid kan worstelen met een religieus verleden’, de rechtsfilosoof Ernst-Wolfgang Böckenförde (*1930). Ganzevoort vroeg zich af welke agenda er achter het voorstel van D66 zit. Vervolgens constateerde hij dat deze partij het kruit de verkeerde kant op schiet. Volgens hem, republikein, moet het debat niet over een al dan niet religieuze formulering in de Nederlandse wetten gaan, maar over de staatsvorm en het staatshoofd. Het moet z.i. niet gaan over de inhoud van de wet, maar over de positie van de koning.

Omdat het over D66 ging, was het prettig dat Marthe Hesselmans, wetenschappelijk medewerker van de Van Mierlostichting van D66 en religiewetenschapper, aanwezig was. Haar komst was gewenst en werd gewaardeerd. Aan de vooravond van het D66-congres 103 vond zij het de moeite waard naar de Vrijdagmiddaglezing te komen. De overige aanwezigen lieten evenzo van zich horen, met name over een al dan niet extern referentiepunt, limited governance, God en het schrappen of juist handhaven van de woorden ‘bij de gratie Gods’. Tegen het sluiten van het seminar verschoof het accent van ‘God’ naar ‘gratie’. Opeens bleek dat de aanwezigen zich konden vinden in de notie van ‘gratie’ in relatie tot limited governance. Daarop stelde Ganzevoort voor dat de woorden ‘bij de gratie Gods’ die oude papieren hebben, zoals Sap had aangetoond, in een pluriforme samenleving als de Nederlandse, eigenlijk verstaan dienen te worden als ‘in het besef van afhankelijkheid’.

Dr. Leon van den Broeke

voorzitter Centrum voor Religie en Recht

Vrije Universiteit Amsterdam

Een ingrijpende financiële en economische crisis, de vluchtelingenstroom naar Europa, het terreur dreigingsniveau dat telkens wordt opgeschroefd en een code rood voor het klimaat. Maatschappelijke problemen die de landsgrenzen overstijgen en vragen om een internationale aanpak. De politiek, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en burgers zoeken naar oplossingen, passende antwoorden en nieuwe vormen van leiderschap en bestuur. Nieuwe allianties en netwerken van alle betrokkenen zijn nodig.

De Vrije Universiteit Amsterdam, die governance hoog op haar onderzoeks- en onderwijsagenda heeft staan, organiseert op 17 juni 2016 een conferentie over integriteit, globalisering, bestuurbaarheid en leiderschap. Met lezingen, discussie en workshops over onder andere toezicht in de financiële en semipublieke sector, integriteit in sport en openbaar bestuur, terugdringen van schendingen in internationaal recht, waarden gedreven leiderschap, een veerkrachtige verzorgingsstaat en veiligheid en burgerparticipatie, met medewerking van Hans Boutellier, Gerda van Dijk, Onno van Veldhuizen, Herna Verhagen, Marjan Olfers, Willem Trommel en Joke van Saane.

Teunis van Kooten en Leon van den Broeke verzorgen namens het Centrum voor Religie en Recht een bijdrage over de transparantie van religieuze gemeenschappen op deze conferentie. De maatschappelijke druk op de geloofsgemeenschappen om zich zoveel mogelijk te conformeren groeit. Een workshop over de vraag in hoeverre geloofsgemeenschappen zich moeten conformeren aan maatschappelijke/overheidsnormen voor wat betreft hun governance en transparantie, gezien hun vrijheid van godsdienst. Zowel ten aanzien van de eisen voor ANBI (fiscale voordelen voor algemeen nut beogende instellingen) als ten aanzien van de registratie in het handelsregister. 

Opgeven kan via deze link (klik hier) / Het volledige programma is op de website van de VU te vinden (klik hier).

Op 28 en 29 april 2016 zal het Huygens ING in samenwerking met het VU-Centrum voor Religiegeschiedenis ReLiC een symposium houden in de Kloosterkerk van Den Haag naar aanleiding van het 200-jarig bestaan van het Algemeen Reglement van Bestuur van de Nederlandse Hervormde Kerk. Dr. C. van den Broeke, voorzitter van het Centrum voor Religie en Recht, zal tevens een bijdrage leveren aan dit symposium. Hij zal spreken over regionale (re)organisatie: over de classicale en provinciale kerbesturen voor en na 1816.

Achtergrond

Op 7 januari 1816 voerde koning Willem I een algemeen reglement in voor de Nederlandse Hervormde Kerk. Al vanaf 1795 werd steeds breder erkend dat de Gereformeerde Kerk verbetering van het interne functioneren behoefde. Ook moest zij financieel en organisatorisch worden aangepast aan de groei van de eenheidsstaat. Dit ging met horten en stoten, waarbij de overheid het voortouw nam in samenspel met een verbrokkelde en weinig initiatiefrijke kerk. Het resultaat was een reglement waarbij de staat in de geest van de Verlichting greep hield op de uiterlijke organisatie van de kerk, maar de inhoud van de leer niet wilde bepalen. Niettemin kreeg de kerk wel een plaats in de natievorming op basis van christelijke waarden en in de verheffing van het volk. Het reglement van 1816 heeft enkele decennia lang tamelijk probleemloos gefunctioneerd. Maar met de Afscheiding van 1834 begon de onvrede van orthodoxe stromingen binnen de Nederlandse Hervormde Kerk toe te nemen. Uiteindelijk kreeg het daar een zeer slechte naam en werd het de kop van Jut voor alle moeilijkheden. Deze beeldvorming is dringend aan herziening toe. Het congres wil hieraan een bijdrage leveren.

Afscheiding en Doleantie rechtvaardigden hun vertrek uit de hervormde kerk onder andere door achter het reglement terug te keren naar de tekst van de Dordtse kerkorde uit 1619. Deze zou de rechtzinnigheid hebben gewaarborgd. In de Nederlandse Hervormde Kerk zelf ontstond een beweging tegen het modernisme, waarin orthodoxen het reglement steeds meer gingen zien als een belemmering voor volwaardig, inhoudelijk kerk zijn als een getuigende geloofsgemeenschap in de samenleving. Pas in 1951 zou een nieuwe kerkorde worden ingevoerd die meer aan deze wensen voldeed.

Actueel

Sinds 2004 is de nieuwe kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland een feit. Onlangs werd ook begonnen met een bezinning over mogelijke reorganisatie van deze kerk in 2025. Onder invloed van de actualiteit heeft het denken over de verhouding tussen kerk en staat, tussen godsdienst en maatschappij, zich ook stormachtig ontwikkeld. Maar de fundamentele vragen en spanningen, die in 1816 al aan de orde waren, zijn gebleven. Kan daarbij nog iets worden geleerd van het succes en het falen van het reglement?

Praktische informatie

De kosten van het symposium bedragen € 25.‐ voor één dag, € 50.‐ voor twee dagen, ter plaatse te voldoen. Studenten kunnen zich aanmelden voor korting en krijgen daarover bericht. Het congres is als ‘open erkend aanbod’ opgenomen in het programma van de Permanente Educatie van de Protestantse Kerk in Nederland. Belangstellenden kunnen zich tot en met 20 april 2016 aanmelden via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Adres Kloosterkerk: Lange Voorhout 4, 2514 ED Den Haag

Meer informatie en het volledige programma vindt u hier.

Contactgegevens

Centrum voor
Religie en Recht


De Boelelaan 1105
2E-vleugel
1081 HV Amsterdam
e-mail: info@religie-recht.nl

fotoccr