Centrum voor
Religie en Recht
Centrum voor
Religie en Recht

Vrijdagmiddaglezing ‘Bij de gratie Gods’: Voorstel D66

Vrijdagmiddaglezing 15-04-2016Twee prikkelende bijdragen droegen afgelopen vrijdag, 15 april, bij aan een goed en stevig debat tijdens de Vrijdagmiddaglezing van het Centrum voor Religie en Recht van de Vrije Universiteit Amsterdam. Het ging over het recente voorstel van D66 om de woorden ‘bij de gratie Gods’ uit de wetten te schrappen. Deze woorden zouden in strijd zijn met de scheiding van kerk en staat. Wetten beginnen steevast met de woorden: “Wij, Willem-Alexander, bij de gratie Gods, Koning der Nederlanden...”

Zowel de woorden van prof. mr. Jan-Willem Sap (Faculteit der Rechtsgeleerdheid VU) als van prof. dr. Ruard Ganzevoort (Faculteit der Godgeleerdheid VU, en senator Groen Links) mondden uit in een prachtig gesprek. Sap liet in zijn lezing getiteld ‘Dank aan God voor de vrijheid’ aan de hand van historische ontwikkelingen zien dat de woorden ‘bij de gratie Gods’ onderdeel vormen van onze identiteit. De democratie heeft volgens hem een extern referentiepunt nodig en begreep dat in een pluriforme samenleving niet iedereen dat in God vindt. Hij vroeg zich af of het natuurrecht daarvoor in de plaats kon komen. Hij refereerde daarbij aan de grote Nederlandse jurist Hugo de Groot (1583-1645). Als essentiële en bruikbare expressies van natuurrecht noemde Sap goede trouw en het nakomen van afspraken.

Aan het externe referentiepunt herkende Ganzevoort, zo begon hij zijn bijdrage ‘Religie als aanstootgevend relict. Hoe een neutrale overheid kan worstelen met een religieus verleden’, de rechtsfilosoof Ernst-Wolfgang Böckenförde (*1930). Ganzevoort vroeg zich af welke agenda er achter het voorstel van D66 zit. Vervolgens constateerde hij dat deze partij het kruit de verkeerde kant op schiet. Volgens hem, republikein, moet het debat niet over een al dan niet religieuze formulering in de Nederlandse wetten gaan, maar over de staatsvorm en het staatshoofd. Het moet z.i. niet gaan over de inhoud van de wet, maar over de positie van de koning.

Omdat het over D66 ging, was het prettig dat Marthe Hesselmans, wetenschappelijk medewerker van de Van Mierlostichting van D66 en religiewetenschapper, aanwezig was. Haar komst was gewenst en werd gewaardeerd. Aan de vooravond van het D66-congres 103 vond zij het de moeite waard naar de Vrijdagmiddaglezing te komen. De overige aanwezigen lieten evenzo van zich horen, met name over een al dan niet extern referentiepunt, limited governance, God en het schrappen of juist handhaven van de woorden ‘bij de gratie Gods’. Tegen het sluiten van het seminar verschoof het accent van ‘God’ naar ‘gratie’. Opeens bleek dat de aanwezigen zich konden vinden in de notie van ‘gratie’ in relatie tot limited governance. Daarop stelde Ganzevoort voor dat de woorden ‘bij de gratie Gods’ die oude papieren hebben, zoals Sap had aangetoond, in een pluriforme samenleving als de Nederlandse, eigenlijk verstaan dienen te worden als ‘in het besef van afhankelijkheid’.

Dr. Leon van den Broeke

voorzitter Centrum voor Religie en Recht

Vrije Universiteit Amsterdam

Contactgegevens

Centrum voor
Religie en Recht


De Boelelaan 1105
2E-vleugel
1081 HV Amsterdam
e-mail: info@religie-recht.nl

fotoccr