Centrum voor
Religie en Recht
Centrum voor
Religie en Recht

Terugblik symposium bekeringsverhalen asielzoekers

“Stel, iemand is veel op en langs het voetbalveld te vinden. Coacht een elftal. Fluit langs de lijn. Bestuurt de vereniging. Draait mee in de kantine. Is hij of zij dan ook een voetballer?” De zaal vol met asieladvocaten en andere juristen, predikanten, vrijwilligers, studenten en journalisten is even stil en denkt na. Mevrouw Ineke Schuurman, senior medewerker van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft meteen de aandacht van het publiek. Ze legt als voetballiefhebber, hoewel geen voetballer, uit dat het ingewikkeld is om de oprechtheid van iemand te wegen. Het kerkbezoek nagaan is niet voldoende, er is meer nodig voor een goede toetsing. “Ook ik ben geen God.”

Over de geloofswaardigheid van bekeringsverhalen organiseerde het Centrum voor Religie en Recht op vrijdag 15 januari j.l. aan de Vrije Universiteit Amsterdam een symposium.. Hoe toets je deze verhalen op echtheid?. “Dit onderwerp laat duidelijk zien dat academische kennis van enorme waarde is voor het maatschappelijk middenveld en overheidsinstanties. De samenhang tussen theorie en praktijk komt duidelijk naar voren en is daarom bij uitstek geschikt als onderwerp voor het Centrum voor Religie en Recht,aldus Leon van den Broeke (directeur Centrum voor Religie en Recht, Vrije Universiteit Amsterdam). Actueel en relevant of niet, het onderwerp is ook complex. Dat blijkt al gelijk bij de start. Schuurman schetst dit aan de hand van de bovengenoemde metafoor van voetbal. Het verhaal van de asielzoeker wordt wel steeds belangrijker, omdat de geloofwaardigheid ervan het aannemelijk kan maken dat het niet veilig is om naar het land van herkomst terug te keren. In dat geval levert een geloofwaardig bekeringsverhaal een verblijfsvergunning op.

Joke van Saane (godsdienstpsychologe, Vrije Universiteit) ontwikkelt een wetenschappelijk verantwoord toetsingsmodel, waarmee ze de IND en asieladvocaten adviseert inzake asielaanvragen. Godsdienstsocioloog Hijme Stoffels plaatste enkele collegiale, maar kritische kanttekeningen bij het verhaal van Van Saane. Het is volgens hem niet mogelijk om op objectieve wijze te spreken over persoonlijke verhalen. Bekeringen zijn altijd een mix van sociale, economische en religieuze aspecten. Hij wijst er ook op dat gelovigen tegenwoordig hun eigen pakket geloof uit verschillende religieuse sferen bijeensprokkelen, multi religious beloning, oftewel ‘flexibel geloven’. Mensen blijven heen en weer pendelen tussen het oude en nieuwe geloof. Bovendien meent Stoffels dat het model van Van Saane geen rekening houdt met het gegeven dat ‘mensen gedurende hun leven verschillende stappen kunnen zetten, waarbij je van een conversion career zou kunnen spreken.” Hij wijst op de Franse filosoof Roger Garaudy (1913-2012) die atheïstisch was opgevoed en in zijn jeugd protestant was geworden. Na de Tweede Wereldoorlog werd hij actief in de communistische partij, was stalinist, en bekeerde zich tot het katholicisme. Zijn autobiografie eindigt met de indringende laatste zin Je suis chrétien – ik ben christen. Garaudy werd evenwel aan het einde van zijn leven moslim en ontkende de holocaust. Wat is bekering?, aldus Stoffels. Meest problematisch vindt hij dat een academicus onderscheid maakt tussen echte bekeringen en schijnbekeringen.

Indringend is de verschuiving die Hemme Battjes (hoogleraar migratierecht, Vrije Universiteit), aanbrengt in het debat. Hij stelt dat de centrale vraag niet die is naar de echtheid van bekering, maar naar de gegronde vrees voor mishandeling, detentie e.d.. Hij loopt met de bijna 100 aanwezigen een aantal arresten langs. Hij vergelijkt de rol van de forensisch arts en diens expertise op het terrein van het migratierecht, en geeft Van Saane de tip om te onderzoeken wat collega-wetenschappers in de wereld op dit punt doen.

Tijdens het symposium moet ik als dagvoorzitter denken aan die aloude kerkelijke regel: de intimis non iudicat ecclesia – over het innerlijk oordeelt de kerk niet. Hoe meet je een bekeringsverhaal op echtheid? Met een frequent bezoeker van onze symposia constateer ik dat zijn predikant ook aanwezig is. Nog nadenkend vertelt hij dat hij met hem de gemeenteleden zou willen laten nadenken over de echtheid van het eigen (geloofs)leven. Als het gaat om het uiterlijke aspect, religie in het publieke domein, en de (on)mogelijkheid van een verblijfsvergunning dan moet het bekeringsverhaal wel getoetst worden, aan de hand van een model als van Van Saane. Vandaar de titel van haar indringende bijdrage: “Bent u echt bekeerd?”

 

Leon van den Broeke (voorzitter Centrum voor Religie en Recht)
Dico Baars (masterstudent religie en recht, Vrije Universiteit)

Contactgegevens

Centrum voor
Religie en Recht


De Boelelaan 1105
2E-vleugel
1081 HV Amsterdam
e-mail: info@religie-recht.nl

fotoccr